Vefat eden için kurban kesilir mi?
Vefat eden kişi için kurban kesilir mi, ölü kurbanı diye bir çeşit var mı, vasiyeti olanın kurbanı ne zaman kesilir? Diyanet fetvasına göre cevaplar.

Ölümün ardından aileler en çok kurbanın hükmünü sorar: vefat eden için kurban kesilir mi, kesilecekse kim keser, ne zaman keser, eti kimlere gider? Diyanet Din İşleri Yüksek Kurulu (DİYK) bu sorulara tek bir yerden cevap vermiştir; buradaki bilgiler o cevaptan, kurbanın dayanağına dair fetvadan ve TDV İslâm Ansiklopedisi’nin kabir maddesinden aktarılmıştır.
Ölü kurbanı diye bir kurban çeşidi yoktur
Kurul’un cevabının ilk cümlesi en sık karıştırılan noktayı düzeltir: “Dinimizde ölü kurbanı veya kabir kurbanı diye bir kurban çeşidi yoktur. Ancak sevabı ölüye bağışlanmak üzere kurban kesilebilir.”
Kurban bir ibadettir; dayanağını ayrı bir bölümde veriyoruz. Ölünün adına kesilen kurban bir kurban çeşidi değil, sevabı ona bağışlanan bir hayırdır. Başkası adına sadaka vermek gibi.
Vasiyeti yoksa kimse kesmek zorunda değildir
Kurul’un cevabında önemli bir rivayet yer alır. Tâbiînden Haneş şöyle demiştir: “Ben Ali’yi iki koçu kurban ederken gördüm de kendisine ‘Bu da nedir?’ diye sordum. ‘Resûlullah kendi sağlığında kendi yerine bir kurban kesmemi vasiyet etti. İşte ben de onun yerine kurban kesiyorum.’ cevabını verdi.” (Ebû Dâvûd, Edâhî, 2 [2790]; Tirmizî, Edâhî, 3 [1495])
Bu hadisten Kurul şöyle bir sonucu çıkarmıştır: “Bu rivâyette Hz. Ali, kurbanı kesme gerekçesi olarak Hz. Peygamber’in kendisine bunu vasiyet etmesini göstermiştir. Dolayısıyla bu hadis, eğer vasiyeti yoksa ölü adına kurban kesileceğine delâlet etmez. Buna göre vasiyeti yoksa ölen kimseler için mirasçılarının kurban kesmeleri gerekmez.”
Bu kısa cümle çokça yanlış sorulan sorunun cevabıdır. Bir yakınının ölümünden sonra aile büyüklerinin her yıl adına kurban kesmek zorunda olduğu yaygın bir kanıdır; fetvaya göre bu, ancak ölünün kendisi vasiyet etmişse bir görevdir. Vasiyet yoksa kesen bir aile bunu kendi isteğiyle, sevabını ölüye bağışlayarak yapar. Sevap bağışlama Diyanet’in cevaplarında caizdir; hangi hayırların sevabı bağışlanabilir sorusu için vefat eden için ne yapılır yazısına bakabilirsiniz.
Vasiyet etmişse ne olur?
Kurul’un cevabı vasiyetli durumda şöyle ilerler: “Ayrıca kurban borcu olup, hayatta iken vasiyet eden kişinin bıraktığı miras yeterli ise mirasçıları tarafından vasiyetinin yerine getirilmesi gerekir.”
Etinin gittiği yere de bir kural koyar: “Ölenin kendisi için kurban kesilmesine dair vasiyeti yoksa kesen kimse, bu kurban etini fakirlere yedirebileceği gibi kendisi ve zenginler de yiyebilir. Ancak ölen kişinin vasiyeti varsa, tamamen fakirlere yedirilmesi veya dağıtılması gerekir.” (İbn Âbidîn, Reddü’l-muhtâr, 6/326)
İki durumun kuralı birbirinden ayrılır: kendi isteğinizle kestiğiniz kurbanın etini normal bir kurban gibi tüketip dağıtabilirsiniz; vasiyetle kesilen kurbanın eti ise fakirlere gider. Vasiyet ve mirasla ilgili sorularınız olursa bir din görevlisine ya da müftülüğe danışmak uygun olur.
Vasiyetle kesilme kuralları, TDV İslâm Ansiklopedisi’nin cenaze maddesinin aileye duyurduğu genel kuralın bir uygulamasıdır: “Ölen kişinin borcu varsa en kısa sürede -mümkünse namazı kılınmadan- geride bıraktığı mallarından ödenmesi veya borcuna kefil olunması, yine vasiyeti varsa bekletilmeden yerine getirilmesi veya terikeden vasiyet miktarının ayrılması müstehaptır.” Yani kurban da borç da vasiyet de bırakılan maldan, bekletilmeden yerine getirilir. Vasiyetle kesim için belli bir gün öngörülmemiştir; vasiyetin bekletilmeden yerine getirilmesi müstehaptır.
Kabir yanında kurban kesilmez
Ölünün kabrinin yanında kurban kesilmesi adeti de bazen konu olur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin kabir maddesi bunu açıkça ayırır: “Kabirlerin yanında kurban kesilmesi, herhangi bir vesileyle bir türbe veya yatıra kurban adanması da bunun gibidir. Kurban bir ibadet olup yalnız Allah için yapılır, aksi davranış şirk olmasa bile büyük günahtır.” Aynı maddede Hz. Peygamber’in “İslâm’da kabirlere kurban kesilmez” buyurduğu hadis zikredilir (Müsned, III, 197; Ebû Dâvûd, Cenâiz, 74).
Kabre adanmış kurban ile sevabı ölüye bağışlanan kurban aynı şey değildir. Sevabı ölüye bağışlamak isteyen kimse, DİYK’nın ifadesiyle çeşitli hayır kurumlarına ve fakir, muhtaç kişilere bağışta bulunabileceği gibi kurban da kesebilir.
Ölünün adına kesilen kurbanın yeri diğer hayırlar arasında
DİYK’nın “Yapılan bir ibadetin sevabı…” sorusuna verdiği cevap, sevabı ölüye bağışlanabilecek hayırların arasına her türlü ibadeti koyar: “Bu ve benzeri rivayetlere dayanan âlimlere göre, sevabı ölen kimsenin ruhuna bağışlanmak üzere her türlü ibadet yapılabileceği gibi, çeşitli vesilelerle dua da edilebilir.”
Yani ölünün adına kesilen kurban, sevabı bağışlanan hayırlardan biridir; onun adına kurban kesmek isteyen aile sadaka da verebilir, Kur’an da okuyabilir.
Kurbanın dinî dayanağı
Diyanet’in “Kurbanın dinî dayanağı nedir?” cevabında kurbanın kaynağı şöyle kurulur: “Kurban, Kur’ân-ı Kerîm, Sünnet ve icmâ ile sabit bir ibadet olup hicretin ikinci yılında meşru kılınmıştır.” Cevabın aktardığı âyetlerden birinde “Allah’ın kendilerine rızık olarak verdiği (kurbanlık) hayvanlar üzerine belli günlerde (onları kurban ederken) Allah’ın adını ansınlar. Artık onlardan siz de yiyin, yoksula fakire de yedirin.” buyrulur (Kur’an, 22/28); öbüründe “Her ümmet için Allah’ın kendilerine rızık olarak verdiği hayvanlar üzerine ismini ansınlar diye kurban kesmeyi meşru kıldık” cümlesi geçer (Kur’an, 22/34).
Aynı cevapta Hz. Peygamber’in Kurban Bayramında “Allah katında en sevimli ibadetin kurban kesmek olduğunu, kurbanın kesilir kesilmez Allah katında makbul olacağını ve kurban edilen hayvanın boynuzu, tırnağı da dâhil olmak üzere her şeyinin kişinin hayır hanesine yazılacağını ifade etmiştir” (Tirmizî, Edâhî, 1 [1493]; İbn Mâce, Edâhî, 3 [3126]) belirtilir. Kendisi de “kurbanın meşru kılınmasından itibaren vefat edinceye kadar her yıl kurban kesmiştir” (Tirmizî, Edâhî, 11 [1506-1507]; Müslim, Edâhî, 17 [1966]) rivayet edilmektedir.
Kurban da umre de başkası adına yapılabilecek ibadetlerdir; sevap bağışlamanın hükmünü ve sınırlarını vefat eden için ne yapılır yazısı anlatır.
Son söz
Diyanet’in cevabına göre ölü kurbanı diye bir çeşit yoktur; sevabı ölüye bağışlanmak üzere kurban kesilebilir. Ölünün vasiyeti varsa ve miras yeterliyse mirasçılar kesmekle yükümlüdür; vasiyeti yoksa kimse kesmek zorunda değildir. Kurbanın eti vasiyet varsa tamamen fakirlere gider; kabrin yanında kurban kesilmez.
Allah, kaybettiğiniz yakınınıza rahmet etsin; size de sabır versin.
Kaynaklar
Aklınızda kalabilecek sorular
Vefat etmiş biri adına umre yapılır mı?
Evet, vefat etmiş bir yakınınız adına vekil Mekke’de umre yapabilir. Vekil, müvekkilinizin adını söyler; umre günü size umrenin tamamlandığını bildiririz. Niyet ve dua videolarıyla isme özel sertifika umreden 4-5 gün sonra birlikte WhatsApp’tan gelir; videoları izleyerek umrenin yapıldığını görürsünüz. Bu ibadet bir hayırdır; sevap konusunda kesin bir söz vermeyiz, Diyanet kaynaklarını göstermeyi yeğleriz.
Bedel umre caiz mi?
Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu, “Başkası adına umre yapılabilir mi?” sorusuna şöyle cevap verir: “Hanefîlere göre kişi kendi adına yaptığı umrenin sevabını başkasına bağışlayabilir. Bununla birlikte başkası adına yapılan umre de geçerlidir.” Aynı cevap, Mâlikîlere göre bunun caiz olmakla birlikte mekruh, Şâfiîlere göre başkası adına nâfile umrenin caiz olduğunu aktarır. Aldığımız ücret ibadetin karşılığı olmaz; vekilin masraflarını ve aracılık hizmetini karşılar. Kesin bir hüküm yerine kaynakları göstermeyi yeğliyoruz; kendi durumunuz için güvendiğiniz bir din görevlisine de danışabilirsiniz.
Ücret ödeyerek vekâleten umre yaptırmak uygun mu?
Burada önemli olan, ücretin neye karşılık alındığıdır. Ödediğiniz tutar ibadetin karşılığı değildir: vekilin yolculuk, ihram ve yemek gibi masraflarını ve bizim aracılık, belgeleme ve müşteri hizmetimizi karşılar. Fiyata nelerin dahil olduğunu fiyatlar sayfasında açıkça yazarız.
Sorularınızı WhatsApp’tan sorabilirsiniz.
Acele etmeniz gerekmiyor. Karar vermeden önce aklınızdaki her şeyi sorun.