Bedel UmreÖn kayıt olun

Taziye: ne zaman, ne kadar sürer, ne denir?

Taziyenin hükmü, üç gün kuralı, cenaze evinde söylenecek sözler ve mesajla taziye: Diyanet kaynaklarına göre sade ve saygılı bir rehber.

Taziye evinde yan yana oturan iki kadından birinin ötekinin ellerini tutması, masada çay

Taziye nedir, hükmü nedir?

Taziye, yakını vefat eden birine baş sağlığı dilemek, üzüntüsünü paylaşmak ve onu teselli etmektir. Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu (DİYK), “Taziyenin hükmü nedir?” sorusuna şu tanımla başlar: “Taziye, ölünün yakınlarının üzüntüsünü paylaşarak onları teselli edici, rahatlatıcı sözler söylemektir.”

TDV İslâm Ansiklopedisi’nde sözün kökü verilir: “ta’ziye” kelimesi “birine sabır telkin etmek” anlamındadır; terim olarak “yakını vefat eden kimseleri sabır ve metanet göstermeye teşvik etmeyi, baş sağlığı dilemeyi, onları teselli edip acılarını paylaşmayı” ifade eder.

Hükmünü de kaynaklar sade bir dille verir: TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre İslâm âlimleri, bu tür rivayetlere dayanarak tâziyenin hem erkekler hem kadınlar için sünnet veya müstehap olduğunu kaydetmiştir. Yani taziye iyi bir davranıştır; ama kimseye ceza ya da borç yükleyen bir hüküm değildir.

Taziye ne zaman yapılır?

Hz. Peygamber taziyede bulunmayı tavsiye etmiştir. Kurul’un cevabındaki rivayetlerden biri şudur: “Her kim çocuğunu kaybeden bir kadına başsağlığı ziyaretinde bulunursa, o kimseye Cennet’te bir elbise giydirilir.” (Tirmizî, Cenâiz, 74 [1076])

Zamanı konusunda Diyanet kaynaklarında sade bir ölçü vardır. Kurul’un cevabında geçen hüküm şudur: “Ölü yakınlarının acılarını tazelememek için taziye üç günden sonraya bırakılmamalıdır.” (İbn Hacer, Feth, 3/146) TDV cenaze maddesi de aynı ölçüyü verir: “Tâziye mümkünse üç günden sonraya bırakılmamalı ve tekrar edilmemelidir.”

Yani taziyenin uygun zamanı, definden sonra ilk üç gündür. Üç gün geçse bile, acıyı hatırlayan samimi bir mesaj yıllar sonra da kıymetini korur; TDV maddesine göre “bazı âlimler tâziyeyi bir süreyle sınırlamayı isabetsiz bulmuşlardır.”

Taziyenin yeri konusunda ağırlıklı görüş, definden sonra cenaze yakınlarının evinde yapılmasıdır. Camide taziyede bulunulması mekruh sayılmıştır. Ayrıca ev sahiplerini meşgul etmemek için “baş sağlığı için birçok kişinin gelebileceği dikkate alınarak tâziye yerinde fazla kalınmaması tavsiye edilir.”

Taziyede ne denir?

Kurul’un cevabında taziyede bulunanın duası şöyle tarif edilir: “Taziyede bulunan şahıs, ölünün yakınlarına sabır ve metanet diler, cenaze için hayır duada bulunur.” (Nesâî, Cenâiz, 120 [2088])

Hz. Peygamber’in kendi teselli örnekleri de vardır: Oğlu vefat etmek üzere olduğu için büyük acı çeken kızı Zeyneb’e, “Veren de alan da Allah’tır; O’nun katında her şeyin belli bir vakti vardır.” demiştir. (Buhârî, Cenâiz, 33)

Uygulamada söylenen sözler de kaynaklarda örneklendirilmiştir. TDV maddesine göre ölünün yakınlarına “Allah rahmet eylesin; mekânı cennet olsun; Allah gittiği yerde utandırmasın; Allah taksiratını affetsin” gibi sözlerle dua edilir; geride kalanlara “Geride kalanların başı sağ olsun; Allah sabırlar versin; merhumun geride kalanlarına Allah hayırlı uzun ömürler versin; Allah başka acı göstermesin; ölenle ölünmez, er geç hepimiz öleceğiz, Allah iman nasip etsin” gibi cümlelerle teselli edilir.

Ayrıca taziyede Kur’an’dan Bakara sûresinin 154-156. âyetlerinin okunması yaygındır; bu âyetler ölümün bir imtihan olduğunu ve sabredenlerin müjdelenişini anlatır.

Taziyede ne denileceğini önceden bilmek zordur. Elini tutup “Allah sabır versin” demek bile bir taziyedir; taziye, acıyı kabul edip hafifletme çabasıdır, nutuk değildir.

Mesajla taziye olur mu?

Günümüzde herkes cenazeye yetişemiyor. Yurt dışında yaşayan aileler, yolculukta olanlar ve yatağa bağlı hastalar cenazeye yetişemeyebilir; onlar için taziyenin yollarından biri mesajdır. Kaynaklarda bu yolun dayanağı da vardır: TDV maddesine göre çocuğu ölen Muâz b. Cebel’e Hz. Peygamber’in yazdığı rivayet edilen mektupta, canların, malların ve aile fertlerinin Allah tarafından bağışlanmış tatlı hediyeler ve geçici bir süre için emanet olarak bırakıldığı belirtilir; Allah’ın evlât vererek sevindirdiği kulunu geri aldığında mükâfatlandıracağı, bu durumlarda O’nun rahmetine, mağfiretine ve hidayetine erişmek için sabretmek gerektiği, ağlayıp sızlamanın gideni geri getirmeyeceği yazılır. Kalkaşendî’ye göre bu mektuptaki ifadeler “en anlamlı tâziye örneğidir.”

Bu, uzaktaki birinin de samimi bir mesajla teselli edebileceğini gösterir. Bir taziye mesajında şunlar olabilir:

  • “Allah rahmet eylesin, mekânı cennet olsun.”
  • “Geride kalanların başı sağ olsun, Allah sabırlar versin.”
  • “Veren de alan da Allah’tır; Allah size sabır versin.”

Mesajı kısa tutmak da doğru olur; bu örneklere sadık kalmak, vefat edenin hâtırasını selâmlamak yeterlidir.

Taziye evine yemek götürmek

Akraba ve komşuların cenaze evine yemek hazırlayıp götürmesi de taziyenin bir parçasıdır. TDV cenaze maddesine göre Hz. Peygamber, Ca’fer b. Ebû Tâlib’in ailesinin “üzüntüleri sebebiyle yemek hazırlayacak durumda bulunmadığını” söylemiş ve etrafındakilere yemek yapmalarını öğütlemiştir. İslâm âlimleri bu rivayetten hareketle “cenaze evine yemek götürmenin sünnet olduğunu belirtmiştir.” Ayrıca cenaze sahiplerinin yemek hazırlayıp başkalarına ikramda bulunması mekruh görülmüştür; gerekçe olarak hem bu külfetin yakınlarına acı günlerinde yük olması, hem de bu alışkanlığın câhiliye devri âdetlerinden olması gösterilmiştir.

Taziyeden sonraki günler

Cenaze günü telaş sona erir; yakınınızı gerçekten aradığınız günler, sonraki haftalardır. O günlerde yapabilecekleriniz için ölünün arkasından okunacak dua, vefat eden için hayırlar ve vefat eden anne babaya dua yazılarına bakabilirsiniz. Mezara gidip başında dua etmek isteyenler için ayrıca kabir ziyareti yazısı vardır.

Uzaktan onun adına bir hayır yaptırmak da mümkündür; bedel umre nedir yazısında anlatılan vekâleten umre bunlardan biridir ve hediye sayfası onu taziye hediyesi olarak düşünenler içindir.

Son söz

Taziye, acıyı paylaşmak için yapılan küçük ama değerli bir iyiliktir. Üç gün içinde, birkaç teselli sözüyle, cenaze evinde fazla kalmadan, gerekirse bir mesajla yapılır. Yapılmadığı zaman kimsenin üzerinde borç olmaz; yapıldığında ise teselli, geride kalanlara ulaşır. Kaybettiğiniz yakınınız için Allah rahmet eylesin, size de sabır versin.

Kaynaklar

Aklınızda kalabilecek sorular

Vefat etmiş biri adına umre yapılır mı?

Evet, vefat etmiş bir yakınınız adına vekil Mekke’de umre yapabilir. Vekil, müvekkilinizin adını söyler; umre günü size umrenin tamamlandığını bildiririz. Niyet ve dua videolarıyla isme özel sertifika umreden 4-5 gün sonra birlikte WhatsApp’tan gelir; videoları izleyerek umrenin yapıldığını görürsünüz. Bu ibadet bir hayırdır; sevap konusunda kesin bir söz vermeyiz, Diyanet kaynaklarını göstermeyi yeğleriz.

Umre hediye edilebilir mi?

Evet. Taziye ziyaretinizde ya da bir yıl dönümünde, vefat etmiş ya da yolculuk edemeyen bir yakınları adına bedel umre hediye edebilirsiniz. Hediye olduğunda aileye sıcak ve açık bir dille bildiririz; sertifika vefat eden yakınının adına düzenlenir. Nasıl soracağıza dair adımları hediye sayfasında topladık; WhatsApp’tan da sorabilirsiniz.

Sorularınızı WhatsApp’tan sorabilirsiniz.

Acele etmeniz gerekmiyor. Karar vermeden önce aklınızdaki her şeyi sorun.

WhatsApp’tan sorun