Safa Merve: Sa'y nasıl yapılır, arası kaç metre?
Safa Merve arasında sa'y nasıl yapılır? Hz. Hâcer'den gelen kökeni, yedi şavt, hervele, mesafe ve tıraşla umrenin bitişi, kaynaklarıyla.

Safa ve Merve, Mekke’de Kâbe’nin yakınındaki iki küçük tepedir. Umrede tavaftan sonra bu iki tepe arasında yedi kez gidip gelinir; bu ibadetin adı sa’ydır. Sa’y Safa’dan başlar, dördü gidiş üçü dönüş olmak üzere yedi şavtla Merve’de biter. Ardından saç tıraş edilir ya da kısaltılır (taksir) ve umre tamamlanır.
Safa ile Merve nedir?
Safa, Ebûkubeys dağının eteğinde, Merve’den biraz daha yüksek olan tepedir; Merve Safa’nın tam karşısında, Kuaykıân dağının eteğinde yer alır (TDV İslâm Ansiklopedisi, “Safâ ve Merve”). Kelime anlamıyla Safa sert ve arı taşı, Merve ise yumuşak, esmer, kırmızımtırak taşı anlatır. İki tepeye birlikte “Merveteyn” de denir.
Bugün iki tepe de Mescid-i Haram’ın içindedir. Ansiklopediye göre 1955’te başlayıp 1976’ya kadar dört aşamada süren genişletmede sa’y alanı mescide katılmış ve iki katlı yapılmıştır. Üstü kapalıdır; yürüyen biri güneşten korunur.
Sa’y ne demek?
Sözlükte sa’y “çalışmak, yürümek, koşmak” anlamına gelir (TDV İslâm Ansiklopedisi, “Sa’y”); fıkıhta ise tavaftan sonra Safa’dan başlayıp Safa ile Merve arasında yedi kez gidip gelmeyi anlatır.
Şavt nedir?
Şavt, sa’yde Safa ile Merve arasındaki bir gidiş ya da bir dönüştür; sa’yin yapıldığı alana mes’â denir (TDV “Sa’y” maddesi). Tavafta şavt ise Kâbe sol tarafa alınarak Hacerülesved hizasından başlanıp aynı noktada tamamlanan bir turdur; tavafın ne olduğu için tavaf nasıl yapılır yazısına bakabilirsiniz.
Sa’yin kökeni: Hz. Hâcer’in su araması
İbn Abbas’tan nakledilen ve genel kabul gören rivayete göre sa’yin kaynağı, Hz. İbrâhim’in eşi Hz. Hâcer’dir. Oğlu İsmâil ile Mekke vadisinde yalnız kalan Hz. Hâcer, oğluna su aramak için bu iki tepe arasında koşmuştur (Buhârî, “Enbiyâ”, 9). TDV’nin her iki maddesi de sa’yin menşeini bu olaya bağlar.
Muhammed Hamîdullah’ın yorumu da ansiklopedide aktarılır: sa’y bir annenin şefkatini, dolayısıyla Allah’ın kullarına sevgisini simgeler. Bugün sa’y yapan biri, yüzyıllar önce bir annenin attığı adımları tekrar eder.
Kur’an’da Safa ve Merve: Bakara 2/158
Kur’an’da sa’yin dayanağı Bakara suresinin 158. ayetidir. Ayetin başı şöyledir: “Şüphesiz Safâ ile Merve Allah’ın (dininin) nişanelerindendir.” Ayetin devamında, Kâbe’yi ziyaret edenin bu iki tepe arasında dolaşmasında günah olmadığı bildirilir.
TDV’ye göre “günah yoktur” ifadesinin bir sebebi vardır. Câhiliye döneminde iki tepenin üzerinde İsâf ve Nâile adlı putlar bulunuyordu. Bazı sahâbîler sa’yin bu eski uygulamayı çağrıştırmasından çekiniyordu; ayet bu kaygıyı gidermiştir. Hz. Peygamber de sa’y yapmış ve Safa’ya yürürken bu ayeti okuyup “Allah’ın başladığı yerden başlıyoruz” demiştir (Müslim’in rivayeti, TDV “Sa’y” maddesinde). Sa’yin Safa’dan başlaması bu sözle ilgilidir.
Umrede sa’y farz mı, vacip mi?
Hanefî mezhebinde sa’y umrenin vâciplerinden, Mâlikî ve Şâfiî mezheplerinde rükünlerindendir; Hanbelî mezhebinde ise farklı görüşler vardır (TDV İslâm Ansiklopedisi). Umrenin farzı Hanefîlere göre tavaftır; ihram onun şartıdır. Farz ve vacip ayrımı için umrenin farzları yazısına bakabilirsiniz.
Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu’nun bir fetvası bu farkı somut bir örnekle gösterir. Hanefî mezhebine göre umre tavafından sonra sa’y yapmadan tıraş olan kişi ihramdan çıkmış olur. Sa’yini sonra yapar, ama sırayı bozduğu için kendisine dem (koyun veya keçi kesmek) gerekir. Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelî mezheplerine göre ise sa’y rükün olduğu için bu kişi ihramdan çıkmış sayılmaz.
Safa Merve arası kaç metre, kaç kilometre?
TDV İslâm Ansiklopedisi’nin iki maddesi birbirine yakın iki rakam verir; ayrıntısı şöyledir:
- “Sa’y” maddesine (2009 baskısı) göre sa’y yerinin uzunluğu 394,5 metre, genişliği 20 metredir.
- Daha sonra güncellenen “Safâ ve Merve” maddesine göre sa’y alanının uzunluğu yaklaşık 390 metredir. Genişliği son düzenlemelerle yaklaşık 40 metreye çıkmıştır; önceden 20 metre civarındaydı.
İki rakam da yarım kilometreyi geçmeyen, yaklaşık 0,4 kilometrelik bir mesafeye denk gelir. Aynı maddeye göre Safa, Kâbe’ye yaklaşık 130 metre, Merve ise yaklaşık 300 metre uzaklıktadır. Genişlik rakamlarının farklı olması, alanın yıllar içinde genişletilmesinden kaynaklanır.
Sa’y nasıl yapılır?
Bu adım, tavaf bittikten ve iki rekât tavaf namazı kılındıktan sonra yapılır. TDV’ye göre tavaftan önce yapılan sa’y geçersizdir ve yeniden yapılması gerekir. Adımlar sırasıyla şöyledir:
- Hacerülesved’i selamlamak. Tavaf namazından sonra Hacerülesved’e dönülüp uzaktan işaretle selamlanması sünnettir.
- Safa’ya çıkmak. Sa’ye Safa’dan başlanır. TDV’ye göre Merve’den başlanırsa ilk şavt geçersiz sayılır. Safa’ya çıkınca Kâbe’ye dönülür; tekbir ve tehlil getirilir, dua edilir, Hz. Peygamber’e salavat okunur.
- Merve’ye yürümek. Safa’dan inilip Merve’ye yürünür. Bu, birinci şavttır. Merve’ye varınca Safa’da yapıldığı gibi Kâbe’ye dönülüp dua edilir.
- Gidip gelmeyi sürdürmek. Merve’den Safa’ya dönüş ikinci şavttır. Böylece dört gidiş, üç dönüş yapılır.
- Merve’de bitirmek. Yedinci şavt Merve’de tamamlanır ve sa’y biter.
Safa ile Merve arasında neden koşulur?
Sa’y koşu değil, yürüyüşle yapılan bir ibadettir; yeşil ışıklar arası hızı da koşu değil hızlı yürüyüş istenir: TDV’ye göre erkeklerin bu bölümde kısa adımlarla hızlı ve çalımlı yürümesi sünnettir; buna hervele denir. Kadınlar hervele yapmaz, normal yürüyüşle devam eder. Bu hızlı yürüyüşün menşei, köken bölümünde anlatılan Hz. Hâcer’in koşusudur (TDV “Sa’y” maddesi).
Sa’yde hangi dualar okunur?
Hz. Peygamber’in Safa’ya ilk çıkışında, inerken ve Merve’ye yaklaşırken okuduğu dualara dair rivayetler vardır; ancak her şavtta ne okuduğuna dair bilgi yoktur (TDV “Sa’y” maddesi). Rehberlerde şavt şavt verilen dualar, her zaman okunabilecek dualardan derlenmiştir. Kişi bildiği duaları kendi diliyle de yapabilir. Tavafta okunanlar için tavaf duaları yazısına bakabilirsiniz.
Yürüyerek mi yapılmalı?
Hanefî ve Mâlikî mezheplerinde yürümeye gücü yetenlerin sa’yi yürüyerek yapması vaciptir (TDV “Sa’y” maddesi). Bu durumdaki kişi başkası tarafından taşınarak ya da bir binek üzerinde sa’y yaparsa ceza kurbanı (dem) gerekir. Şâfiî ve Hanbelî mezheplerine göre ise yürüyerek sa’y yapmak sünnettir. Yürümeye gücü yetmeyen biri için kendi durumunu bir din görevlisine danışmak en doğrusudur.
Sa’y için abdest şart mı?
Hayır, şart değildir. TDV “Sa’y” maddesi sa’y yaparken abdestli olmayı sa’yin sünnetleri arasında sayar. Aynı maddeye göre tavaftan sonra âdet görmeye başlayan kadının sa’y yapması kerahetsiz olarak caizdir. Tavafta durum farklıdır: Diyanet’in bir fetvasına göre tavafı abdestli yapmak Hanefîlere göre vacip, diğer mezheplere göre farzdır.
Sa’y sırasında konuşmak, yemek ve içmek mubahtır (TDV). Farz namaz ya da cenaze namazı için sa’ye ara verilebilir. Tavaftan sonra sa’ye ara vermeden başlamak ise sünnettir.
Sa’yden sonra: tıraş ve umrenin bitişi
Yedinci şavt Merve’de bitince saç tıraş edilir ya da kısaltılır (taksir). TDV “Umre” maddesine göre kişi bu şekilde ihramdan çıkar. Hanefîlere göre saçın en az dörtte biri kısaltılmalıdır; tamamını tıraş etmek daha faziletlidir. Kadınlar saçlarını biraz kısaltır.
Tıraşla birlikte ihram yasakları sona erer ve umre tamamlanmış olur. Umrenin bütün adımlarını sırasıyla görmek için umre nasıl yapılır yazısına bakabilirsiniz.
Bedel umrede bu adım
Bedel umre ya da vekâleten umrede sa’yi vekil, adına umre yapılan kişi (müvekkil) için yapar. Bedelumre.com’da bu işi Mekke’deki çözüm ortağımızın vekilleri üstlenir.
Vekil, Ten’im’de müvekkilin adıyla niyet edip ihrama girer ve tavafı yedi şavt olarak tamamlar. Ardından Safa’dan başlayıp Merve’de biten yedi şavtlık sa’yi müvekkil adına yapar. Sa’y bittikten sonra saçını tıraş ettirerek ya da kısaltarak (taksir) ihramdan çıkar ve müvekkilin umresi tamamlanır.
Her umre tek kişi adına, ayrı ihramla yapılır. Vekil kendi umresini önceden yapmıştır; müvekkil adına menâsiki bitirmeden kendi umresine başlamaz. Sa’y ve tıraş tamamlandığında umre günü size bir bildirim gelir. Niyet videosu, tavaf ve dua videosu ve müvekkilin adına hazırlanmış dijital sertifika umreden 4-5 gün sonra birlikte WhatsApp’tan iletilir. İsterseniz canlı takip seçeneğiyle Ten’im’den tıraşa kadar vekilin konumunu ve fotoğraflarını görebilirsiniz.
Kısaca
Sa’y, Hz. Hâcer’in oğluna su ararken attığı adımların hatırasını taşır. Safa’dan başlar, yedi şavtla Merve’de biter; ardından tıraşla umre tamamlanır. Mezheplere göre ayrıntılarda farklar olduğu için kendi durumunuz için güvendiğiniz bir din görevlisine danışabilirsiniz.
Bir yakınınız adına umre yaptırmak isterseniz nasıl işlediğine bakabilirsiniz.
Kaynaklar
Aklınızda kalabilecek sorular
Bedel umre nasıl yapılır?
İş, 6 adımda ilerler. Sipariş alındığında onay mesajı ve sipariş numarası gelir; sonra vekilin adı ve planlanan tarih bildirilir. Vekil mîkatta ihramını giyer, müvekkilinizin adını anarak niyet eder; bu an videoya alınır. Tavaf sırasında müvekkiliniz için dua edilir ve bu an da videoya alınır. Umre tamamlandığında aynı gün size bildirim göndeririz. Niyet videosu, tavaf ve dua videosu ve isme özel sertifika umreden 4-5 gün sonra birlikte WhatsApp’tan gelir. Niyette adı yanlış anılırsa ya da umrenin bir adımı eksik yapılırsa umre ücretsiz yeniden yapılır; videoyu izleyince bize WhatsApp’tan yazmanız yeterli. Bütün iş en geç 7 gün içinde tamamlanır.
Sertifika ne içerir?
Sertifika, müvekkilin adını, umrenin yapıldığı tarihi, vekilin ilk adını ve sertifika numarasını taşır. Umre günü size umrenin tamamlandığını bildiririz; sertifika, niyet ve tavaf ve dua videolarıyla birlikte umreden 4-5 gün sonra PDF olarak WhatsApp’tan gönderilir. Sertifika elinize ulaştığında videoyu izleyerek umrenin adınıza yapıldığını kendiniz doğrulayabilirsiniz; niyette adı yanlış anılırsa ya da bir adım eksik yapılırsa umre ücretsiz yeniden yapılır. Siparişin dua ve dua videosu gibi kayıtları bir yıl saklanır.
Canlı takip nasıl çalışır; neyi göremeyebilirim?
Canlı takipli pakette vekil, Ten’im’den tıraşa kadar konumunu harita üzerinden paylaşır ve her aşamada fotoğraf gönderir. Neyin göreceğinizi önceden açık yazarız: vekilin konumu, fotoğraflar, niyet ve dua videoları. Sınırını da açık yazarız: Harem içinde GPS sapabilir; bu yüzden konumu her aşamadaki fotoğraflarla birlikte veriyoruz. Tur tur takip vaadini yapmıyoruz; gördüğümüz kadarını gösteririz.
Vekil kendi umresini yapmış mı?
Evet. Vekilimiz kendi umresini önceden yapmıştır. Her umre tek kişi adına, ayrı ihramla yapılır. Vekil, müvekkil adına menâsiki bitirmeden kendi umresine başlamaz.
Sorularınızı WhatsApp’tan sorabilirsiniz.
Acele etmeniz gerekmiyor. Karar vermeden önce aklınızdaki her şeyi sorun.