Bedel UmreÖn kayıt olun

Ölünün arkasından okunacak dua: Diyanet ne diyor?

Ölünün arkasından Kur'an, Yâsîn ve Fâtiha okunur mu, hatim duası ne zaman söylenir, tespih çekerken ne denir: Diyanet kaynaklarına göre sade rehber.

Selviler arasındaki bir kabristanda ellerini açıp dua eden bir aile

Bir yakınınızı kaybettiyseniz Allah rahmet eylesin, mekânı cennet olsun. Ölünün arkasından okunacak dua için belli bir kalıp ya da gün şartı yoktur. Diyanet’in cevaplarına göre vefat eden kimse için her zaman dua edilebilir, Kur’an okunup sevabı ona bağışlanabilir, adına sadaka verilip hayır yapılabilir.

Ölüler için dua etmenin yeri nedir?

Ölüler için dua, Hz. Peygamber’in vefat eden anne babaya yapılabilecek iyilikler arasında ilk saydığı şeydir. Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu (DİYK), “Yapılan hayrın veya okunan Kur’an’ın sevabı ölen kimseye bağışlanabilir mi?” sorusuna verdiği cevapta şu rivayeti aktarır.

Benî Seleme kabilesinden bir adam, annesi ve babası öldükten sonra onlara bir iyilik yapıp yapamayacağını sormuştur. Hz. Peygamber şöyle cevap vermiştir:

“Evet, onlara rahmet dilemek, onlar için istiğfâr etmek, vasiyetlerini yerine getirmek, akrabaları ile ilgilenip onlara karşı üzerine düşeni yapmak, dostlarına hürmet edip ikramda bulunmaktır.” (Ebû Dâvûd, Edeb, 128; İbn Mâce, Edeb, 2)

Bu hadiste sayılanların ilk ikisi duadır: rahmet dilemek ve istiğfar etmek, yani Allah’tan onun bağışlanmasını istemek. Gerisi ise vefat edenin bıraktığı bağları yaşatmaktır. Annenizin bir arkadaşını aramak, babanızın yarım kalan bir vasiyetini yerine getirmek de bu iyiliklerin içindedir.

Ölünün arkasından ne okunur?

Kur’an’da, bizden önce iman edenler ve anne baba için bağışlanma dileyen dua ayetleri vardır. İki ayetin Arapça metni Diyanet İşleri Başkanlığı’nın Kur’an-ı Kerim portalından, anlamı Kur’an Yolu mealindendir.

Haşr 59/10: Bizden önce iman edenler için dua

Ayette, “bunların ardından gelenler”in kendilerinden önce iman etmiş kardeşleri için yaptığı dua anlatılır.

وَ‏الَّذٖينَ جَٓاؤُ۫ مِنْ بَعْدِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا وَلِاِخْوَانِنَا الَّذٖينَ سَبَقُونَا بِالْاٖيمَانِ وَلَا تَجْعَلْ فٖى قُلُوبِنَا غِلًّا لِلَّذٖينَ اٰمَنُوا رَبَّنَٓا اِنَّكَ رَؤُ۫فٌ رَحٖيمٌ۟

Anlamı: “Bunların ardından gelenler de “Ey rabbimiz” derler, “Bizi ve bizden önceki iman etmiş kardeşlerimizi bağışla; kalplerimizde iman edenlere karşı kötü bir düşünce ve duyguya yer bırakma. Rabbimiz! Kuşkusuz sen çok şefkatlisin, çok merhametlisin.””

Bu dua, yalnız bir kişi için değil, bizden önce iman etmiş bütün kardeşler için bağışlanma diler. DİYK, vefat eden için “çeşitli vesilelerle” dua edilebileceğini belirtir; bu ayeti yakınınızı andığınız herhangi bir anda okuyabilirsiniz.

İbrâhim 14/41: Anne baba için dua

Hz. İbrâhim’in duasının son cümlesidir; kendisi, anne babası ve müminler için bağışlanma diler.

رَبَّـنَا اغْفِرْ لٖي وَلِوَالِدَيَّ وَلِلْمُؤْمِنٖينَ يَوْمَ يَقُومُ الْحِسَابُࣖ

Anlamı: “Rabbimiz! Hesap kurulacağı gün beni, anamı, babamı ve müminleri bağışla.”

Anne baba için Kur’an’daki diğer dualar (İsrâ 17/24, Nûh 71/28) vefat eden anne babaya dua yazısındadır.

Kendi sözlerinizle dua

Dua için Arapça bilmek şart değildir. DİYK, namazda Türkçe meal okumakla Türkçe dua etmeyi birbirinden ayırır: Dua, kulun Allah’tan istekte bulunmasıdır ve Kurul’un ifadesiyle “bunun ise herkesin konuştuğu dil ile yapılmasından daha tabiî bir şey olamaz.” Hadiste geçen “rahmet dilemek” ve “istiğfâr etmek” de kendi dilinizle yapılabilir: “Allah’ım, annemi bağışla, ona rahmet et” gibi.

Ölünün arkasından Kur’an okunur mu?

Evet. DİYK’nın cevabı açıktır: “Yapılan ibadetin ve hayırların sevaplarının başkasına bağışlanması caizdir. Kişi, okuduğu Kur’ân-ı Kerîm’in, yaptığı hatmin ve işlediği bir hayrın sevabını başkasına bağışlayabilir. İster sağ ister ölmüş olsun, kendisine sevap bağışlanan kimsenin, bundan yararlanacağı umulur.”

Kurul sonucu kesin bir dille değil, “umulur” diyerek anlatır. Aynı cevapta bağışların neye vesile olabileceği ve neyin yerine geçmeyeceği de belirtilir.

Bu genel cevap, sık sorulan sûre sorularını da aydınlatır:

Soru Kaynakların gösterdiği cevap
Ölüye Kur’an okunur mu? Evet; okunan Kur’an’ın, yapılan hatmin ve işlenen hayrın sevabı ölüye bağışlanabilir (DİYK).
Ölüye Fâtiha okunur mu? Evet. DİYK’nın aktardığına göre Hz. Peygamber cenazeye Fâtiha sûresini okumuş ve tavsiye etmiştir (İbn Mâce, Cenâiz, 22).
Ölülere Yâsîn okunur mu? Okunabilir ve sevabı bağışlanabilir; ancak TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre Yâsîn’in ölüler için okunmasını tavsiye eden rivayetler zayıf sayılmıştır.
Ölünün arkasından Yâsîn okunur mu? Evet; Yâsîn de, herhangi bir Kur’an okuması gibi sevabı bağışlanabilen bir okumadır.
Ölünün arkasından okunan hatim duası Hatimden sonra dua etmek rivayetlere dayanan bir uygulamadır; dua, vefat edenlerin ruhlarına sevap bağışlama cümlelerini de içerir.
Ölünün arkasından tesbih çekerken ne denir Belli bir metin, sayı ya da kalıp şart değildir; önemli olan samimiyettir (DİYK).

Cenaze hâlâ evdeyken okunması da sorulmuştur. Diyanet’in bu sorudaki cevabında Hanefîlere göre “yıkanıncaya kadar cenazenin bulunduğu odada Kur’ân okunması mekruhtur”; “başka bir yerde okunmasında sakınca yoktur” ve “cenaze yıkandıktan sonra yanında da okunabilir.”

Fâtiha, İhlâs, Yâsîn okunabilir mi?

DİYK’nın cevabı, sevabı bağışlanacak okumayı belli bir sûreyle sınırlamaz; “okuduğu Kur’ân-ı Kerîm’in” ve “yaptığı hatmin” sevabından genel olarak söz eder. Aynı cevapta, Hz. Peygamber’in cenazeye Fâtiha sûresini okuduğu ve tavsiye ettiği (İbn Mâce, Cenâiz, 22), Abdullah bin Ömer’in de ölülerin ruhuna Bakara sûresinden okunabileceğini güzel gördüğü rivayet edilir. Dolayısıyla Fâtiha, İhlâs, Yâsîn ya da bildiğiniz ve rahat okuyabildiğiniz başka bir sûreyi okuyup sevabını yakınınıza bağışlayabilirsiniz. Bir hatim de aynı şekilde bağışlanabilir.

Yâsîn için ayrı bir not gerekir: TDV İslâm Ansiklopedisi, Yâsîn sûresinin faziletiyle ilgili rivayetleri değerlendirirken, “Yâsîn sûresinin ölüler için veya ölmek üzere olanların yanında okunmasını tavsiye eden rivayetler ise zayıf sayılmıştır” der. Yâsîn okumak, sevabı bağışlanabilen bir Kur’an okuması olarak caizdir; buna karşılık ölüler için Yâsîn okumanın zorunlu ya da ayrıcalıklı bir uygulama olduğu söylenemez. Sevap bağışlamak DİYK’nın genel cevabına göre her sûrede geçerlidir.

Sevabı bağışlarken de kendi dilinizle dua edebilirsiniz: “Allah’ım, okuduğum bu sûrenin sevabını annemin ruhuna ulaştır” gibi.

Aile birlikte hatim okuyabilir mi?

Kurul’un cevabında “yaptığı hatmin” ifadesi ayrıca geçer; yani hatmin sevabı da bağışlanabilir. Bazı aileler Kur’an’ın cüzlerini kendi aralarında paylaşıp birlikte bir hatim tamamlar. DİYK’ya göre cüz dağıtılarak yapılan hatimde herkes tek başına hatim yapmış olmaz; herkesin okuduğu kısmın sevabını diğerlerine ve vefat etmiş müminlere bağışlaması ise caizdir. Okumayı bilmeyen ya da gözü zayıf olan aile büyükleri için dua ve sadaka da aynı şekilde açık bir yoldur; Kur’an okuyamamak, vefat edene iyilik yapmanın önünde bir engel değildir.

Hatim bittikten sonra ne denir?

Hatim tamamlandıktan sonra dua etmek, sahabe ve tâbiûndan nakledilen rivayetlere dayanan bir uygulamadır; Diyanet Haber’in derlemesinde bu uygulamanın sünnet, hatta kuvvetli derecede müstehab olduğu da söylendiği belirtilir (Nevevî, el-Ezkâr). Duaya başlamadan önce söylenen giriş şu cümlelerdir:

“Sadeka’llâhü’l-’azîmü ve belleğa Rasûlühü’l-kerîm. Ve nahnü ’alâ zâlike mine’ş-şâhidîn. Rabbenâ âmennâ bimâ enzelte ve’t-teba’ne’r-Rasûle fektübnâ me’a’ş-şâhidîn.”

“Yüce olan Allah şüphesiz doğru söylemiştir. Onu Peygamberimiz bize ulaştırmıştır. Biz de bu duruma şahit olanlardanız. Rabbimiz! Senin indirdiğine iman ettik ve Peygamber’e uyduk. Artık bizi şahidlerle beraber yaz.” (Son cümle: Âl-i İmrân, 3/53)

Kısa biçimi de vardır: “Sübhâne Rabbiye’l-’aliyyi’l-’â’le’l-vehhâb”, yani “Yüce, ulu ve lütufkâr olan Rabbimi tesbih ederim.” Derlemedeki örnek hatim duasının sonuna doğru şu istek yer alır: “Hayatta olan veya vefat etmiş olan babalarımızın, annelerimizin, kardeşlerimizin, evladımızın, akrabalarımızın, sevdiklerimizin, dostlarımızın, hocalarımızın, üzerimizde hakkı olan herkesin ve Müslüman olan bütün kadın ve erkeğin ruhlarına ulaştır.” Yani vefat edenleri anmak, bilinen hatim duası biçimlerinin bir parçasıdır. Bu metinleri ezberlemek ise şart değildir; hatmin sevabını kendi sözlerinizle de bağışlayabilirsiniz.

Ölünün arkasından tesbih çekerken ne denir?

Tespih çekmek, Allah’ı anmanın bilinen bir biçimidir; ölünün arkasında tespih çekerken söylenmesi gereken özel bir metin Diyanet’in cevaplarında yer almaz. DİYK, belli sayıda zikir çekme uygulaması hakkında verdiği cevapta ilkeyi şöyle kurar: “Duaların kabulü için samimiyet önemli olup, belirli sayılarda okunması şart değildir.” Aynı cevapta, bir duanın belli sayıda okunmasında “muhakkak kabul olunacağını ifade eden herhangi bir âyet ve hadis de bulunmamaktadır.”

Demek ki tespih çekerken yakınınız için dua edebilir, rahmet dileyebilir, okuduklarınızın ya da çektiğiniz zikir ve tespihin sevabını onun ruhuna bağışlayabilirsiniz; sayı ve kalıp için dinî bir zorunluluk yoktur. Samimiyet, Kurul’un cevabının içinde geçen ölçüdür.

Bağışlanan sevap ibadet borcunun yerine geçer mi?

Hayır. DİYK, bağışlanan sevapla “bir kimsenin bizzat yapması gereken ibadet borçları ödenmiş olmaz” der. Yani başkasının bağışladığı sevap, vefat edenin kendisinin yapması gereken ibadetlerin borcunu ödemez. Kurul bu hayırların yerini de tarif eder: bunlar, vefat edenin “iyilik ve sevaplarının çoğalmasına ve derecesinin yükselmesine vesile olabilir.”

Kaza namazı ya da oruç borcu gibi özel durumlarla ilgili bir sorunuz varsa 190 Diyanet Fetva Hattı’na ya da bulunduğunuz yerdeki müftülüğe danışabilirsiniz. Dua ve hayır ise Kurul’un cevaplarına göre her zaman yapılabilir.

Yedisi, kırkı, elli ikisi: Belli günler şart mı?

Ailelerin sık sorduğu bir konu da vefatın ardından yapılan yedinci, kırkıncı ve elli ikinci gece toplantılarıdır. DİYK, “Ölünün ardından yapılan yedinci, kırkıncı ve elli ikinci gecesi gibi uygulamaların dinî dayanağı var mıdır?” sorusuna şöyle cevap verir: ölen müslümanın yıkanıp kefenlenmesi, cenaze namazının kılınması ve defnedilmesi farzdır; bunların dışında “zaman ve şekle bağlanmış bir görev yoktur.”

Kurul’a göre bu günlere bağlanmış merasimlerin hiçbir dinî dayanağı yoktur ve bu günlerde ölü için merasim düzenlemek bid’attır. Aynı cevap şöyle devam eder: “Ancak sevabı ölen kimsenin ruhuna bağışlanmak üzere her zaman hayr-u hasenât yapılabileceği gibi çeşitli vesilelerle dua da edilebilir.”

Yani dua ve hayır için belirli bir gün beklemeye gerek yoktur. Bugün, yarın, bayramda, kandilde ya da yakınınızı özlediğiniz herhangi bir gün dua edebilirsiniz. Kurul’un bid’at dediği, dua ve hayrın kendisi değil, yedinci, kırkıncı ve elli ikinci gün gibi belli günlere bağlanmış merasimlerdir.

Ölüm yıldönümü de aynı çerçevede değerlendirilir: Diyanet’in cevabına göre zaman ve şekle bağlanmış bir görev olmadığından yıldönümü de zorunlu bir merasim günü değildir; buna karşılık sevabı ölenin ruhuna bağışlanmak üzere her zaman hayır yapılabilir ve “çeşitli vesilelerle dua da edilebilir.” Yıldönümünü dua ederek, onun adına sadaka vererek anmak bu cevapların kapsamındadır; Kur’an dışındaki hayır türleri vefat eden için hayırlar yazısında listelenmiştir.

Ölüler için sadaka ve hayır işleri

Dua ve Kur’an’ın yanında, vefat eden adına sadaka vermek de Diyanet’in andığı iyiliklerdendir. DİYK’nın aktardığı rivayete göre bir sahabî, annesinin aniden öldüğünü ve konuşabilseydi sadaka verilmesini vasiyet edeceğini düşündüğünü söylemiş, onun adına sadaka verirse sevabının ona ulaşıp ulaşmayacağını sormuştur. Hz. Peygamber, “Evet, ulaşır. Onun namına sadaka ver.” buyurmuştur (Buhârî, Vesâyâ, 19; Müslim, Zekât, 51).

Bu hayırların biçimi size kalmıştır. Birkaç örnek:

  • Vefat eden adına bir ihtiyaç sahibine yardım etmek
  • Onun adına bir hayır kurumuna bağışta bulunmak
  • Vasiyeti varsa onu yerine getirmek
  • Akrabasını ve dostlarını ziyaret edip gönüllerini almak

Son ikisi, Benî Seleme hadisinde Hz. Peygamber’in saydığı iyiliklerin arasındadır.

Vefat eden adına ibadet yapılabilir mi?

DİYK, sevap bağışlamayı yalnız Kur’an ve sadakayla sınırlamaz; “yapılan ibadetin ve hayırların sevaplarının başkasına bağışlanması caizdir” der. Umre de bu konuda ayrıca sorulmuştur. Kurul, “Başkası adına umre yapılabilir mi?” sorusuna verdiği cevapta Hanefîlere göre kişinin kendi adına yaptığı umrenin sevabını başkasına bağışlayabileceğini, başkası adına yapılan umrenin de geçerli olduğunu belirtir.

Bedel umrede yakınınız için dua

Umrenin başkası adına yapılmasına bedel umre ya da vekâleten umre denir; ayrıntısı bedel umre nedir yazısındadır. Bedel umrede vekil, Ten’im’de yakınınızın adıyla ihrama girip niyet eder; tavaf sırasında da onun için dua eder. Tavafta okunan dualar için tavaf duaları, umrenin adımları için umre nasıl yapılır yazısına bakabilirsiniz.

Vefat eden bir yakınınız adına umre yaptırmayı düşünüyorsanız vefat eden anne baba için umre ve başkası adına umre yapılır mı yazılarını sakin bir vakitte okuyabilirsiniz.

Son söz

Yakınınız için dua etmek, hiçbir hazırlık istemeyen bir iyiliktir. Haşr ve İbrâhim sûrelerindeki iki ayeti yakınınızı andığınız her an okuyabilir, bildiğiniz sûreleri okuyup sevabını ona bağışlayabilir, onun adına bir sadaka verebilirsiniz. Bunun için belli bir gün ya da tören gerekmez. Kendi durumunuzla ilgili bir sorunuz olursa güvendiğiniz bir din görevlisine danışabilirsiniz.

Allah, kaybettiğiniz yakınınıza rahmet etsin; size de sabır versin.

Kaynaklar

Aklınızda kalabilecek sorular

Vefat etmiş biri adına umre yapılır mı?

Evet, vefat etmiş bir yakınınız adına vekil Mekke’de umre yapabilir. Vekil, müvekkilinizin adını söyler; umre günü size umrenin tamamlandığını bildiririz. Niyet ve dua videolarıyla isme özel sertifika umreden 4-5 gün sonra birlikte WhatsApp’tan gelir; videoları izleyerek umrenin yapıldığını görürsünüz. Bu ibadet bir hayırdır; sevap konusunda kesin bir söz vermeyiz, Diyanet kaynaklarını göstermeyi yeğleriz.

Bedel umre caiz mi?

Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu, “Başkası adına umre yapılabilir mi?” sorusuna şöyle cevap verir: “Hanefîlere göre kişi kendi adına yaptığı umrenin sevabını başkasına bağışlayabilir. Bununla birlikte başkası adına yapılan umre de geçerlidir.” Aynı cevap, Mâlikîlere göre bunun caiz olmakla birlikte mekruh, Şâfiîlere göre başkası adına nâfile umrenin caiz olduğunu aktarır. Aldığımız ücret ibadetin karşılığı olmaz; vekilin masraflarını ve aracılık hizmetini karşılar. Kesin bir hüküm yerine kaynakları göstermeyi yeğliyoruz; kendi durumunuz için güvendiğiniz bir din görevlisine de danışabilirsiniz.

Umre hediye edilebilir mi?

Evet. Taziye ziyaretinizde ya da bir yıl dönümünde, vefat etmiş ya da yolculuk edemeyen bir yakınları adına bedel umre hediye edebilirsiniz. Hediye olduğunda aileye sıcak ve açık bir dille bildiririz; sertifika vefat eden yakınının adına düzenlenir. Nasıl soracağıza dair adımları hediye sayfasında topladık; WhatsApp’tan da sorabilirsiniz.

Sorularınızı WhatsApp’tan sorabilirsiniz.

Acele etmeniz gerekmiyor. Karar vermeden önce aklınızdaki her şeyi sorun.

WhatsApp’tan sorun