Bedel UmreÖn kayıt olun

Gıyabî cenaze namazı caiz mi? Ne yapılmalı?

Gıyabî cenaze namazının hükmü, Hz. Peygamber'in uygulaması ve mezheplerin farklı görüşleri: uzaktaki bir cenaze için Diyanet kaynaklı cevap.

Ferah bir caminin içinde tabut olmadan namaza durmuş saflar, arkadan

Gıyabî cenaze namazı nedir?

Gıyabî cenaze namazı, cenazesi bulunmayan, yani namazın kılınacağı yerde hazır olmayan bir ölünün arkasında kılınan cenaze namazıdır. Yurt dışında vefat eden bir yakınınızın cenazesi orada gömüldükten sonra Türkiye’de kılınan namaz da budur; ayrı bir usulü yoktur, cenaze namazı nasıl kılınır yazısındaki adımların aynısıdır. Fark yalnızca önünde tabutun bulunmamasıdır.

Diyanet ne diyor?

Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu (DİYK), konuyu doğrudan cevaplamıştır. Kurul’a göre “Aslolan, namazının kılınabilmesi için cenazenin hazır bulunmasıdır. Bununla birlikte hazır olmayan cenaze için de namaz kılınabilir.”

Bu cevabın dayanağı Hz. Peygamber’in kendi uygulamasıdır. Kurul’un anlattığına göre Hz. Peygamber, Habeş Kralı Necâşî’nin vefatını haber vermiş, sonra da “onun cenaze namazını kıldırmak üzere cemaatin önüne geçmiş, ashab da arkasında saf tutmuştur.” Olaya şahit olan Câbir b. Abdullah şöyle der: “Resûlullah (s.a.s.), Necâşî’nin (gıyâbında) cenaze namazını kıldırdı. Ben de ikinci saftaydım.” (Buhârî, Cenâiz, 54 [1320]). Kurul’a göre Hz. Peygamber (s.a.s.), Uhud şehitleri ve kendisine haber verilmeden defnedilen cenazeler için de gıyâbî cenaze namazı kılmıştır (Buhârî, Cenâiz, 72 [1344]; Cenâiz, 55 [1321]).

Namazın özü her durumda aynıdır. Kurul, cenaze namazının hükmü sorusuna verdiği cevapta şunu belirtir: “Cenaze namazı, Allah’a senâ, Resûlullah’a (s.a.s.) salât ve ölü için duadan ibarettir.” Ayrıca “Kadın olsun erkek olsun yalnız bir kişinin bu namazı kılmasıyla farz yerine getirilmiş olur.” Yani cenaze namazı bir duadan ibaret bir namazdır; cenaze uzakta olsa bile bu namazın içeriği, yakınınız için bağışlanma ve rahmet dileğidir.

Mezhepler arasındaki fark

Konu mezhepler arasında tartışma konusudur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin cenaze maddesinde Hanefî mezhebinde “Kılacakların önünde hazır bulunmayan (gāib) cenaze üzerine namaz kılınmaz” denir. Hz. Peygamber’in Necâşî için kıldığı namaz, Hanefî ve Mâlikîler’e göre “Resûlullah’ın şahsına ait bir husustur”, yani ona özgü bir imtiyaz sayılır.

Buna karşılık “Şâfiî ve Hanbelî fakihleri ise cenaze başka bir yerde de olsa gıyabında namazının kılınabileceğini kabul ederler.”

Demek ki soruya tek cevap yoktur: Hanefîler’de gıyâbî cenaze namazı kılınmaz, Şâfiî ve Hanbelîler’de kılınabilir. Hz. Peygamber’in Necâşî namazı, gıyâbî namazın mümkün olduğunu gösteren bir sünnet örneğidir; ancak Hanefîler bunu Hz. Peygamber’e özgü saydığı için genellemezler.

Uzaktaki cenaze için ne yapılır?

Cenazeye yetişemediyseniz, DİYK fetvasına göre gıyabî cenaze namazı kılabilirsiniz. Kılınışı, cenaze namazı nasıl kılınır yazısındaki adımların aynısıdır; fark yalnızca önünüzde tabutun bulunmamasıdır. Mezhebinize göre nasıl davranacağınızdan emin değilseniz Alo 190 Diyanet hattını ya da bulunduğunuz yerdeki müftülüğü arayabilirsiniz.

Namaz kılsanız da kılmasanız da, yakınınız için dua etmek ve onun adına hayır yapmak her zaman mümkündür; bunlar gıyâbî namazın yerine geçen şeyler değil, ölünün arkasından yapılacak iyiliklerin ta kendisidir. Yapılacaklar için ölünün arkasından okunacak dua ve vefat eden için hayırlar yazılarına, anne babaya özel dualar için vefat eden anne babaya dua yazısına bakabilirsiniz.

Cenazeye hiçbir şekilde katılamıyorsanız, aileye telefonla üzüntünüzü bildirmek, taziye mesajı göndermek ve cenaze gününde ya da sonraki günlerde ailenin ihtiyacına katkı olmak elinizden gelenlerdir. Taziye sözleri ve zamanı taziye yazısında ayrıca anlatılmıştır.

Cenazenin nakli

Cenaze, vefat ettiği yerden başka bir yere, örneğin yakınlarının memleketine taşınabilir mi? Bu konuda da mezhepler farklı görüştedir. TDV cenaze maddesine göre Hanefî, Mâlikî ve Hanbelîler nakli belirli şartlarla câiz görür; Hanefîler’e göre cenazenin vefat ettiği yerde defnedilmesi müstehap olmakla birlikte “cesedin bozulup kokması tehlikesi bulunmuyorsa başka bir yere naklinde sakınca yoktur.” Şâfiîler’e gelince, “cesedin bozulmamasından ve kokmamasından emin olunsa bile” cenazenin bulunduğu yerden başka bir yere nakledilmesi haram, bir görüşe göre de mekruhtur.

Nakil kararı, cesedin durumu ve cenazeyi takip eden yakınların görüşmesiyle şekillenir. Böyle bir durumda bulunduğunuz il müftülüğünün görüşüne başvurmak doğru olur.

Sonraki haftalar

Sonraki haftalarda yakınınız adına vekâleten bir umre yaptırmayı düşünüyorsanız, dinî dayanağı ve işleyişi bedel umre nedir ve vefat eden anne baba için umre sayfalarında anlatılmıştır; bu, cenaze gününü telafi etmek için değil, onun adına seçilebilir bir hayırdır.

Kaynaklar

Aklınızda kalabilecek sorular

Vefat etmiş biri adına umre yapılır mı?

Evet, vefat etmiş bir yakınınız adına vekil Mekke’de umre yapabilir. Vekil, müvekkilinizin adını söyler; umre günü size umrenin tamamlandığını bildiririz. Niyet ve dua videolarıyla isme özel sertifika umreden 4-5 gün sonra birlikte WhatsApp’tan gelir; videoları izleyerek umrenin yapıldığını görürsünüz. Bu ibadet bir hayırdır; sevap konusunda kesin bir söz vermeyiz, Diyanet kaynaklarını göstermeyi yeğleriz.

Bedel umre caiz mi?

Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu, “Başkası adına umre yapılabilir mi?” sorusuna şöyle cevap verir: “Hanefîlere göre kişi kendi adına yaptığı umrenin sevabını başkasına bağışlayabilir. Bununla birlikte başkası adına yapılan umre de geçerlidir.” Aynı cevap, Mâlikîlere göre bunun caiz olmakla birlikte mekruh, Şâfiîlere göre başkası adına nâfile umrenin caiz olduğunu aktarır. Aldığımız ücret ibadetin karşılığı olmaz; vekilin masraflarını ve aracılık hizmetini karşılar. Kesin bir hüküm yerine kaynakları göstermeyi yeğliyoruz; kendi durumunuz için güvendiğiniz bir din görevlisine de danışabilirsiniz.

Sorularınızı WhatsApp’tan sorabilirsiniz.

Acele etmeniz gerekmiyor. Karar vermeden önce aklınızdaki her şeyi sorun.

WhatsApp’tan sorun